അദ്ധ്യായം 10 : സൂറത്തു ശർഹ് (94)

 

ഖുർആനിലെ തൊണ്ണൂറ്റാലാമത് അധ്യായമായ 'സൂറത്തു ശർഹ്' (അലം നഷ്രഹ്) നൽകുന്ന സൂചനകൾ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, തൊട്ടുമുമ്പത്തെ അധ്യായത്തിൽ കണ്ട വ്യക്തിഗത ആവലാതികളുടെയും ആന്തരിക സംഘർഷങ്ങളുടെയും തുടർച്ച തന്നെയാണ് ഇവിടെയും പ്രകടമാകുന്നത്. വെറും എട്ട് വാക്യങ്ങൾ മാത്രമുള്ള ഈ ചെറിയ അധ്യായം, സാധാരണയായി പ്രാർത്ഥനകളിൽ നിത്യേന പാരായണം ചെയ്യപ്പെടുന്ന ഒന്നാണ്.

 എന്നാൽ ഇതിന്റെ ഉൾക്കാമ്പിലേക്ക് കടക്കുമ്പോൾ, പ്രവാചകത്വത്തിലേക്ക് നയിച്ച മനഃശാസ്ത്രപരമായ കാരണങ്ങളും, ഉള്ളിലുണ്ടായിരുന്ന വികാരവിചാരങ്ങളും അപകർഷതാബോധവും ഏത് രീതിയിലാണ് വെളിപാടുകളായി പുറത്തുവന്നതെന്നുമുള്ള നിരീക്ഷണങ്ങളാണ് വ്യക്തമാകുന്നത്. പ്രപഞ്ചസ്രഷ്ടാവായ ഒരു ദൈവം ലോകാവസാനം വരെയുള്ള മനുഷ്യരാശിക്ക് ആകമാനം മാർഗ്ഗദർശനം നൽകാനായി നൽകുന്ന ഒരു സാർവലൗകിക ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഉണ്ടായിരിക്കേണ്ട ഉള്ളടക്ക സംബന്ധമായ നിലവാരമോ വ്യക്തതയോ ഈ വചനങ്ങളിൽ കാണാൻ സാധിക്കുന്നില്ല.

 മനുഷ്യരാശിക്ക് മൊത്തമായി ഉപകരിക്കുന്ന ആശയങ്ങൾക്കപ്പുറം, മുഹമ്മദ് എന്ന വ്യക്തിയുടെ മനസ്സിലെ വികാരവിചാരങ്ങളെയും ആകുലതകളെയും കുറിച്ച് അദ്ദേഹത്തോട് മാത്രമായി സംസാരിക്കുന്ന വരികളാണിത്. പിൽക്കാല വ്യാഖ്യാതാക്കൾ ഇതിന് വലിയ തലങ്ങളുള്ള അർത്ഥങ്ങൾ നൽകാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, അത് അവതരിക്കപ്പെട്ട അന്നത്തെ മാനസികാവസ്ഥയെയും സാഹചര്യങ്ങളെയും മുൻനിർത്തി വീക്ഷിക്കുമ്പോൾ, ഉള്ളിലെ കുറ്റബോധത്തിൽ നിന്നും അപകർഷതയിൽ നിന്നും മോചനം നേടാൻ സ്വയം കണ്ടെത്തുന്ന ആശ്വാസവാക്കുകൾ മാത്രമായാണ് ഇത് അനുഭവപ്പെടുന്നത്.

 

أَلَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ ﴿١﴾ وَوَضَعْنَا عَنكَ وِزْرَكَ ﴿٢﴾ ٱلَّذِىٓ أَنقَضَ ظَهْرَكَ ﴿٣﴾ وَرَفَعْنَا لَكَ ذِكْرَكَ ﴿٤﴾ فَإِنَّ مَعَ ٱلْعُسْرِ يُسْرًا ﴿٥﴾ إِنَّ مَعَ ٱلْعُسْرِ يُسْرًۭا ﴿٦﴾ فَإِذَا فَرَغْتَ فَٱنصَبْ ﴿٧﴾ وَإِلَىٰ رَبِّكَ فَٱرْغَب ﴿٨﴾

 ‘’ നിന്റെ നെഞ്ച്  നിനക്ക് നാം വിശാലമാക്കിത്തന്നില്ലേ?! നിന്റെ ഭാരം നിന്നില്‍ നിന്ന് നാം (ഇറക്കി) വെക്കുകയും ചെയ്തിരിക്കുന്നു:- അതെ നിന്റെ മുതുകിനെ ഞെരുക്കിക്കളഞ്ഞതായ ആ ഭാരം. നിന്റെ കീര്‍ത്തി നിനക്ക് നാം ഉയര്‍ത്തിത്തരികയും ചെയ്തിരിക്കുന്നു. അപ്പോള്‍, നിശ്ചയമായും ഞെരുക്കത്തോടുകൂടി ഒരു സൗകര്യം ഉണ്ടായിരിക്കും. നിശ്ചയമായും ഞെരുക്കത്തോടു കൂടി ഒരു സൗകര്യം (അഥവാ എളുപ്പം) ഉണ്ടായിരിക്കും. ആകയാല്‍, നിനക്ക് ഒഴിവ് കിട്ടിയാല്‍ നീ അദ്ധ്വാനിച്ചുകൊള്ളുക.നിന്റെ രക്ഷിതാവിങ്കലേക്ക് തന്നെ നീ ആഗ്രഹം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുക.’’(94:1-8)

 ഹൃദയം വിശാലമാക്കലും പാപഭാരത്തിന്റെ ആകുലതയും

 "താങ്കളുടെ ഹൃദയം നാം വിശാലമാക്കി തന്നില്ലേ" എന്ന ആദ്യ ചോദ്യത്തോടെയാണ് ഈ സൂറത്ത് ആരംഭിക്കുന്നത്. വ്യാഖ്യാതാക്കൾ ഇതിന് പലവിധ ആത്മീയ വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ നൽകാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, അതിനു പിന്നിലുള്ള മനഃശാസ്ത്രപരമായ അടിത്തറ ഇതിലും വ്യത്യസ്തമാണ്. സമൂഹം തള്ളിപ്പറഞ്ഞ ഒരു വ്യക്തി എന്ന നിലയിൽ തന്റെ ഉള്ളിൽ രൂപപ്പെട്ട ഭയത്തിൽ നിന്നും ഇടുങ്ങിയ ആഗ്രഹങ്ങളിൽ നിന്നും വിശാലമായൊരു ലോകത്തേക്ക് നയിക്കപ്പെടാനുള്ള ആഗ്രഹമാണ് ഈ വാക്കുകളിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നത്. താൻ ആരാലും ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടാതെ പോയവനാണെന്ന തോന്നലിൽ നിന്ന് കരകയറാനും, സമൂഹത്തിൽ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടുന്ന എന്തെങ്കിലും ഒരു വ്യക്തിത്വമായി മാറാനുമുള്ള ഉള്ളിലെ വെമ്പലാണ് ഈ വിശാലതയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തെ പ്രേരിപ്പിച്ചത്.

 അതോടൊപ്പം തന്നെ, "താങ്കളുടെ മുതുകിനെ ഞെരുക്കിയിരുന്ന ഭാരം താങ്കളിൽ നിന്ന് നാം ഇറക്കിവെക്കുകയും ചെയ്തു" എന്ന പ്രസ്താവന ഏറെ ശ്രദ്ധേയമാണ്. ഇതിലെ 'ഭാരം' എന്നതിനെക്കുറിച്ച് വ്യാഖ്യാതാക്കൾ പലവിധ വിശദീകരണങ്ങൾ നൽകുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ജലാലൈനി, ഇബ്നു അബ്ബാസ് തുടങ്ങിയ ആദ്യകാല പ്രമുഖ തഫ്സീറുകളിൽ ഇത് പ്രവാചകന്റെ മുൻകാല പാപങ്ങളെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് എന്ന് വ്യക്തമായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. പ്രവാചകത്വ അവകാശവാദവുമായി രംഗത്തുവരുന്നതിന് മുമ്പുള്ള ജീവിതകാലത്ത് ചെയ്തുപോയ തെറ്റുകളെക്കുറിച്ചുള്ള ശക്തമായ കുറ്റബോധം അദ്ദേഹത്തെ വേട്ടയാടിയിരുന്നുവെന്നും, ആ പാപഭാരത്തിൽ നിന്നും താൻ മോചിതനായി എന്ന് സ്വയം വിശ്വസിച്ച് ആശ്വാസം കണ്ടെത്തുകയായിരുന്നുവെന്നും ഇതിലൂടെ വെളിവാകുന്നു. ഒരു ചുമട്ടുതൊഴിലാളിയുടെ ചുമലിലെ ഭാരം ഇറക്കിവെക്കുന്നത് പോലെ, ഉള്ളിലെ ഭാരമേറിയ കുറ്റബോധത്തിൽ നിന്ന് ദൈവം തന്നെ മോചിപ്പിച്ചു എന്ന് സ്വയം വിശ്വസിക്കാനാണ് അദ്ദേഹം ഇവിടെ ശ്രമിക്കുന്നത്.

 പ്രശസ്തിക്കായുള്ള ദാഹവും നെഗറ്റീവ് പബ്ലിസിറ്റിയും

 "താങ്കളുടെ കീർത്തിയെ താങ്കൾക്ക് നാം ഉയർത്തിത്തന്നില്ലേ" എന്ന അടുത്ത വരിയിലൂടെ പ്രവാചകന്റെ ഉള്ളിൽ നിലനിന്നിരുന്ന പ്രശസ്തി മോഹമാണ് വ്യക്തമാകുന്നത്. അനാഥനും ദരിദ്രനുമായി സമൂഹത്തിന്റെ താഴെത്തട്ടിൽ ജീവിക്കേണ്ടിവന്നതിന്റെയും, പ്രശസ്തിയില്ലാത്ത വ്യക്തിയായി തുടരേണ്ടിവന്നതിന്റെയും അപകർഷതാബോധം അദ്ദേഹത്തെ വല്ലാതെ വേട്ടയാടിയിരുന്നു. ഈ മാനസികപ്രയാസത്തിൽ നിന്നും മോചനം നേടാനും സമൂഹത്തിൽ സ്വന്തമായൊരു സ്ഥാനം നേടിയെടുക്കാനുമുള്ള മാർഗ്ഗമായാണ് പ്രവാചകത്വ അവകാശവാദങ്ങളും വെളിപാടുകളുമായി അദ്ദേഹം രംഗത്തുവരുന്നത്. ഇങ്ങനെ ആയത്തുകൾ ഓതിത്തുടങ്ങിയതോടെ സമൂഹത്തിൽ ചെറിയ തോതിൽ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു തുടങ്ങിയപ്പോൾ, സ്വന്തം പ്രശസ്തി ഉയർന്നുവരുന്നതായി സ്വയം കരുതി നൽകിയ ആശ്വാസവാക്കാണിത്.

 എന്നാൽ, മക്കയിലെ ആദ്യകാല ഘട്ടത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ച കീർത്തി ഒരിക്കലും പോസിറ്റീവോ ബഹുമാനപൂർവ്വമോ ആയ ഒന്നായിരുന്നില്ല. അവിടുത്തെ പരമ്പരാഗത ആചാരങ്ങളെയും ദൈവങ്ങളെയും പ്രകോപനപരമായ രീതിയിൽ അവഹേളിക്കുകയും, സമാധാനപരമായി തെളിവുകൾ നിരത്തി കാര്യങ്ങൾ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നതിൽ പരാജയപ്പെടുകയും ചെയ്തതിലൂടെ കടുത്ത നെഗറ്റീവ് പബ്ലിസിറ്റിയാണ് അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചത്. എങ്കിലും, തനിക്ക് ചുറ്റും ഉണ്ടാകുന്ന ഈ പ്രതിഷേധങ്ങളെയും നെഗറ്റീവ് ശ്രദ്ധയെപ്പോലും തന്റെ പ്രശസ്തി ഉയരുന്നതിന്റെ അടയാളമായി അദ്ദേഹം തെറ്റിദ്ധരിക്കുകയായിരുന്നു. അനാഥത്വവും ദാരിദ്ര്യവും ഉണ്ടാക്കിയ അപകർഷതയിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ, തനിക്ക് കീർത്തി കൈവന്നു എന്ന ചിന്തയിൽ സ്വയം സമാധാനിക്കാൻ ശ്രമിച്ചതിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഈ വചനങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നത്.

 പ്രതീക്ഷയും ഭാവി പദ്ധതികളും

 "നിശ്ചയമായും ഞെരുക്കത്തോടൊപ്പം ഒരു എളുപ്പമുണ്ടായിരിക്കും" എന്ന വാക്യം ആവർത്തിച്ചു പറയുന്നത് പ്രവാചകന്റെ മനസ്സിലെ ശക്തമായ ശുഭാപ്തിവിശ്വാസത്തെയും സ്വയം ആശ്വാസത്തെയുമാണ് കാണിക്കുന്നത്. ദാരിദ്ര്യം, ഒറ്റപ്പെടൽ, അവഗണന, ആഗ്രഹിച്ച രീതിയിൽ പ്രശസ്തി ലഭിക്കാത്തതിലെ നിരാശ തുടങ്ങിയ ഞെരുക്കങ്ങളിൽ നിന്നെല്ലാം എന്നെങ്കിലും മോചനം ലഭിക്കുമെന്ന സ്വയം പ്രത്യാശയാണിത്. ഇവിടെ 'ദൈവം' എന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ തന്നെ അബോധമനസ്സിൽ നിന്നും രൂപപ്പെട്ട ചിന്തകളും ആശയങ്ങളുമാണ്. സ്വന്തം അപകർഷതാബോധത്തിൽ നിന്നും സാമ്പത്തിക ഭദ്രതയും സ്ഥാനമാനങ്ങളും നേടാനായി അദ്ദേഹം തയ്യാറാക്കിയ പദ്ധതികളുടെ ഭാഗമായി, തന്റെ മനസ്സ് സ്വന്തം മനസ്സിനോട് തന്നെ സംവദിക്കുകയാണ് ഈ വചനങ്ങളിലൂടെ ചെയ്യുന്നത്.

 ഒഴിവുസമയങ്ങളിൽ കഠിനമായി അധ്വാനിക്കാനും റബ്ബിലേക്ക് തന്നെ ആഗ്രഹം പ്രകടിപ്പിക്കാനും ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്ന വരികൾ, അന്നത്തെ സാഹചര്യത്തിൽ രാത്രി ഉറക്കമൊഴിഞ്ഞുള്ള പ്രാർത്ഥനകളെയും സന്ദേശ പ്രചരണ ശ്രമങ്ങളെയുമാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഈ വചനങ്ങൾ നിലവിൽ വന്ന കാലഘട്ടത്തിന് ശേഷമുള്ള വ്യാഖ്യാതാക്കൾ, പിൽക്കാലത്ത് നടന്ന യുദ്ധങ്ങളെയും മറ്റ് സംഭവങ്ങളെയും മുൻനിർത്തി ഇതിന് വലിയ അർത്ഥങ്ങൾ ചമയ്ക്കാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, അത് വ്യാഖ്യാതാക്കളുടെ തന്നെ നിർമ്മിതികളാണ്. ആദ്യകാലത്ത് ആശയം എന്നതിനേക്കാൾ, പ്രാസഭംഗിയുള്ള വാക്കുകൾ ഒട്ടിച്ചുചേർത്ത് പാരായണം ചെയ്യാൻ ഇമ്പമുള്ള കവിതാരൂപത്തിൽ അവതരിപ്പിക്കാനായിരുന്നു പ്രധാന ശ്രമം. അർത്ഥത്തിന് വലിയ പ്രാധാന്യമില്ലാതെ പ്രാസഭംഗിക്ക് വേണ്ടി വാക്കുകൾ കൂട്ടിയിണക്കിയപ്പോൾ ഉണ്ടായ അർത്ഥശൂന്യതയെയാണ് പിൽക്കാല വ്യാഖ്യാതാക്കൾ കൃത്രിമമായി വലിയ തത്ത്വചിന്തകളാക്കി മാറ്റിയത്.

 തന്റെ ആഗ്രഹങ്ങൾക്കൊത്ത് മക്കയിലെ കാര്യങ്ങൾ നീങ്ങാതിരുന്നപ്പോൾ അനുഭവിച്ച കടുത്ത മാനസികഭാരത്തെയും എതിരാളികളുടെ പരിഹാസങ്ങളെയും മറികടക്കാൻ, അല്ലാഹു എന്ന സങ്കൽപ്പത്തെ മനസ്സിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് സ്വന്തം അബോധമനസ്സിലൂടെ സ്വയം നൽകിയ മനഃശാസ്ത്രപരമായ ഉത്തേജനമാണ് ഈ വചനങ്ങൾ. മക്കയിലെ ഈ ആദ്യകാല സൂറത്തുകളിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്ന ആശ്വാസവാക്കുകൾ, പിൽക്കാലത്ത് മദീനയിൽ വച്ച് വാളെടുക്കുകയും അധികാരം നേടുകയും ചെയ്തതോടെ തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ ഒരു ഘടനയിലേക്കും ഭാഷയിലേക്കും സ്വഭാവത്തിലേക്കും മാറുന്ന കാഴ്ചയാണ് തുടർന്ന് കാണാൻ സാധിക്കുന്നത്.